Tác phẩm tiêu biểu của nghệ nhân xứ Đại

Theo chân phóng viên của tạp chí iNEED, chúng tôi đến thăm nhà ông Nguyễn Văn Nghĩa ở Xóm 1, Thôn Tây Bắc, Xã Đại Lãnh, Huyện Vạn Ninh, Tỉnh Khánh Hòa, một người đã có thâm niên trên 20 năm chung sống với niềm đam mê cây cảnh. Ông Nguyễn Văn Nghĩa cho biết : thú chơi cây cảnh xuất hiện ở xã Đại Lãnh từ lâu lắm rồi, đến nay không ai nhớ chính xác. Nhưng đối với ông, một trong những nghệ nhân chơi cây cảnh đầu tiên của đất Đại thì việc chơi cây cảnh là một thú chơi tao nhã, là niềm đam mê với cây cảnh mà chơi.

Không chỉ lớp cao niên và trung niên chơi cây cảnh, mà ở Đại Lãnh ngày nay giới trẻ cũng đam mê và bắt nhịp, học hỏi rất nhanh với thú vui tao nhã này. Có những thanh niên mới chừng ba mươi tuổi cũng đã sở hữu cả vườn cây cảnh, trong đó nhiều cây có giá trị cao. Theo nghệ nhân Nguyễn Văn Nghĩa, chơi cây cảnh là một nghệ thuật, người chơi cây ngoài việc có một vốn kiến thức nhất định thì phải yêu cây, tâm huyết với cây và phải cần cù chịu khó. Người chơi cây phải có bàn tay khéo léo, thực hiện được tất cả các khâu từ tỉa cành, tạo thế, tạo dáng, đến khâu chăm sóc...

Hơn 20 năm gắn bó với niềm đam mê cây cảnh, hiện nay ông Nguyễn Văn Nghĩa đã sở hữu một vườn cây cảnh lên tới hàng trăm cây, bao gồm nhiều loại cây lâu năm có giá trị như: sanh lớn, nhỏ, lộc vừng, tùng, mai, trầm hương…

tac pham tieu bieu cua nghe nhan xu Đại
(Ảnh : Tác phẩm Ngũ Phúc)

Tác phẩm được xây dựng dựa trên sự kết hợp giữa các loại cây có giá trị như : (1) - Hải châu : gần 20 năm tuổi, (2) - Thủy Tùng : gần 20 năm tuổi, (3) - Sam núi : gần 30 năm tuổi, (4) - Mai : trên 10 năm tuổi...các loại đá và quá trình tạo dựng cho cây bám đá kéo dài từ 3 đến 4 năm. Theo nghệ nhân Nguyễn Văn Nghĩa : Các tác phẩm dạng này phần lớn được tạo hình từ cây con do đó quá trình tạo dựng nên tác phẩm cây bám đá thế này càng trở nên công phu, mất nhiều thời gian và đòi hỏi sự kiên trì của bàn tay người chơi cây.

tac pham tieu bieu cua nghe nhan xu Đại
(Ảnh : Cây Lộc Vừng Hồ Gươm - cây con trên 10 năm tuổi)

cay loc vung ra hoa
(Ảnh : Cây Lộc Vừng ra hoa)

Lộc vừng, còn gọi là chiếc hay lộc mưng (danh pháp khoa học: Barringtonia acutangula) là một loài thuộc chi Lộc vừng, là loài cây bản địa của các vùng đất ẩm ven biển Nam Á và Bắc Úc, từ Afghanistan đến Philippin và Queensland.

Tại Đông Nam Á, loài này phân bố ở Việt Nam, Lào, Campuchia, Thái Lan. Ở Việt Nam, cây mọc khắp nơi, từ Bắc vào Nam ra tới Côn Đảo.

Cây lộc vừng có thân và gốc đẹp, hoa thường màu đỏ, khi nở có hương thơm, được dùng làm cây cảnh. Có người xếp lộc vừng vào bốn loại cây cảnh quý: sanh, sung, tùng, lộc.

tac pham tieu bieu cua nghe nhan xu Đại
(Ảnh : Tùng La Hán - cây con trên 30 năm tuổi)

tac pham tieu bieu cua nghe nhan xu Đại
(Ảnh : Tác phẩm Sức Sống - Tùng La Hán ghép non bộ)

La hán tùng hay tùng la hán, danh pháp khoa học Podocarpus brevifolius là một loài thực vật hạt trần trong họ Thông tre. Loài này được (Stapf) Foxw. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1911. Chỉ được tìm thấy chúng ở Malaysia.


cay tram gio khanh hoa
(Ảnh : Trầm Hương - cây con gần 20 năm tuổi)

Trầm hay trầm hương, trầm dó, dó bầu, dó núi (danh pháp khoa học: Aquilaria crassna) là một loài thực vật thuộc họ Trầm. Loài này phân bố ở Đông Nam Á và đảo New Guinea.

Tại Việt Nam, cây trầm phân bố ở Hà Giang đến Phú Quốc.

Aquilaria crassna một nguồn cho gỗ trầm hương, một loại gỗ lõi có nhựa, dùng lấy hương và trầm. Chất nhựa tiết ra từ cây để đáp lại việc nhiễm một loài mốc ký sinh thuộc ngành Nấm túi, Phaeoacremonium parasitica


tac pham tieu bieu cua nghe nhan xu Đại
(Ảnh : Cây sơn quýt, quýt rừng,..gần 200 năm tuổi)

Cây quýt rừng có ưu điểm lá cứng có răng cưa, lá xanh đậm, lâu thay lá, trái cỡ nhỏ,...được xếp vào loại cây quý hiểm, và được người chơi cây đánh giá rất cao.


tac pham tieu bieu cua nghe nhan xu Đại
(Ảnh : Tác phẩm Long Ấp - Cây Sam núi)

Cây sam núi là loại cây quý hiếm, có giá trị cao, được thị trường rất ưa chuộng do có lá nhỏ, bóng, nhuyễn rất đẹp, thân có vỏ sần sùi, dễ tạo chi, sức sống mạnh dù bị cắt tỉa nhiều, cây thành phẩm có vẻ rất già và giá khá cao.

Cây sam núi mọc ngoài thiên nhiên, có nhiều ở các tỉnh Duyên hải miền Trung: Ninh Thuận, Khánh Hòa, Phú Yên…đa phần mọc trên các trảng cát ven biển. Sam núi cũng có nhiều loại: lá lớn, lá nhỏ, có trái và không có trái.

Ở nơi khô cằn, thân cây có gốc sần sùi và cành thường vặn vẹo có dáng cây cổ thụ nên được khai thác để tạo dáng cây Bonsai.

Đặc điểm cây sam núi: Sam núi bonsai thường được nhiều người chơi cây cảnh bonsai ưa thích bởi bộ lá bóng mượt, hoa, trái nhiều màu …ít tốn thời gian chăm sóc. Ra hoa vào tháng 5 – 6, có quả vào tháng 8 – 9. Cây sam núi có sức sống khá mạnh, cây còn được dùng làm cây thuốc trị bệnh.

tác phẩm tiêu biểu của nghệ nhân xứ Đại
(Ảnh : cây Long Nhãn)

Tuổi thọ cây vào khoảng 400 - 500 tuổi. Cây cao 2 mét, đường kính gốc 1m. Là loại cây quý hiếm, có tuổi thọ cao.

Từ xưa, Đại Lãnh đã được liệt vào những danh lam thắng cảnh của đất Việt. Vua nhà Nguyễn đã từng cho khắc danh thắng Đại Lãnh vào một trong cửu đỉnh bày trước sân Thế Miếu ở Huế. Bãi tắm Đại Lãnh được cấu tạo thuần khiết bởi một thứ cát trắng mịn, nước biển trong xanh nhìn rõ tận đáy, lại có độ thoải lớn, có thể bơi lội xa bờ. Kế đó lại có ngay một nguồn nước ngọt chảy ra, hòa vào biển cả, quanh năm không cạn. Từ Đại Lãnh, du khách có thể đi thuyền máy thăm làng chài ở Khải Lương, Đầm Môn là dải đất liền phía cực đông của Việt Nam, hay cảng Vũng Rô kề ngay phía bắc, một địa danh nổi tiếng đã từng là bến cảng bí mật của những “con tàu không số” chở vũ khí, đạn dược từ miền Bắc vào miền Nam, tiếp viện cho chiến trường khu 5 trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

Dù bạn vào Nam hay ra Bắc, bạn đều có thể đi qua ngọn đèo Cả hùng vĩ, nơi có bãi biển Đại Lãnh nổi tiếng với những dải cát trắng mịn, những cơn sóng vỗ rì rào của biển cả, những làng chài tấp nập và những vườn cây cảnh giá trị tọa lạc giữa phong cảnh sơn thủy hữu tình nơi đây.

Ngoài tiềm năng to lớn về du lịch và kinh tế thì bên cạnh đó vùng đất Đại còn được biết đến với những con người với niềm đam mê với nghệ thuật cây cảnh. Những tác phẩm của những nghệ nhân như ông Nguyễn Văn Nghĩa không chỉ tạo ra những giá trị nghệ thuật mà còn mang lại những giá trị kinh tế đầy tiềm năng, đây cũng là điều không thể bỏ qua đối với những ai có dịp ghé thăm Đại Lãnh, để được chiêm ngưỡng những tác phẩm nghệ thuật và được tận mắt chứng kiến quá trình công phu để tạo ra được những tác phẩm đầy sáng tạo qua bàn tay của nghệ nhân nơi đây.
 

Bài, ảnh : Tạp chí iNEED

Tags: